Schone pijn: het boomerang effect van het onderdrukken van emoties

schone pijn en vervuilde pijn

Negatieve emoties, die willen we liever niet. Wie wenst zich het nu niet? Een leven met enkel vreugde, bliss en happiness! Waarschijnlijk willen we dit allemaal.. Vooral wanneer het wat minder gaat, dromen we vaak van betere tijden, fijnere gevoelens en fijnere omstandigheden. Toch bestaat het één niet zonder het ander. Zonder regen geen regenboog en dergelijke kreten. Heb je het gevoel dat je geblokkeerd wordt in je leven? Dat er iets ‘mist’? Dat je emoties vlak zijn of dat je last hebt van bepaalde problematiek zoals somberheid of angsten? Vandaag vertel ik jullie over schone pijn en vervuilde pijn. Dit kan je helpen in je zoektocht naar een vrij leven.

Schone pijn, een inleiding

Schone pijn staat voor de pijn die we voelen van negatieve emoties: boos, bang, bedroefd. Maar ook onzekerheid hoort hier bij, naar mijn idee een erg belangrijke emotie in het menselijke leven. En dan doel ik niet per se op onzekerheid over je uiterlijk en je prestaties, maar: de onzekerheid die voortkomt uit het niet hebben van controle. We weten niet wat komen gaat, zijn in sommige situaties afhankelijk van wat een ander gaat doen of gaat zeggen. Als je er dieper over nadenkt, kom je tot de conclusie dat we eigenlijk nergens controle over hebben. In een toegespitst artikel hierop, zal ik daar dieper op ingaan en de link hier plaatsen. Voor nu is het voldoende om te weten dat ik hiermee de schone pijn bedoel.

Onderdrukken van schone pijn

De schone pijn zijn emoties waarvan we geleerd hebben ze te onderdrukken. Want wie kiest er nu voor om dergelijke nare emoties te willen voelen? Niemand toch? Daarnaast is het systeem van onze opvoeding en samenleving erop gericht deze emoties uit de weg te gaan. Een huilend kind wordt verteld dat het ‘al klaar’ is, een boos kind wordt verteld tot tien te tellen en zich koest te houden, een bang kind wordt verteld dat het nergens bang voor hoeft te zijn. Hiermee zeg ik niet dat ouders iets verkeerd doen, in tegendeel. Als ouder wil je ook dat je kind zo min mogelijk negativiteit ervaart. Toch leert dit ons om deze emoties niet te voelen. Daarbij komt nog eens dat sommige emoties voor kinderen zo heftig zijn dat ze dit zelf uit de weg gaan. Dit is een wat ingewikkeld verhaal om hier helemaal uit te leggen, maar het lijkt op een copingsmechanisme of een beter woord is afweermechanisme. Want dat is wat we uiteindelijk doen: we weren deze emoties af.

Schone pijn is overigens niet een term van mijzelf, maar van Steven Hayes – één van mijn Guru’s. Hij is de (hoofd)ontwikkelaar van de Acceptance and Commitment Therapy (ACT) en zijn fundamenten. Hierbinnen praat Hayes (in Nederland is dit vooral A-Tjak) over schone pijn.

Vermijdingsstrategieën

Het niet voelen van emoties doen we op meerdere manieren. De één duidelijker dan de andere, maar elke strategie is erop gericht om ons gevoel (in)direct te beïnvloeden.

Een heel duidelijke strategie is bijvoorbeeld middelengebruik, dat ons letterlijk verdoofd. Ook piekeren is een vorm van vermijden. Piekeren doen we over gebeurtenissen uit het verleden. Door met het verleden bezig te zijn, zijn we niet compleet in het hier en nu en vermijden we onze huidige gevoelens. Hetzelfde geldt voor worrying, dat gaat over gebeurtenissen die in de toekomst liggen. Een andere, voor mij persoonlijk een erg belangrijke, strategie is perfectionisme. Hoewel dit niet per se in alle situaties een vermijdingsstrategie is, dient het vaak om onzekerheid te voorkomen. Perfectionisme staat namelijk in relatie tot een bepaalde controle die we willen uitoefenen. We willen controle houden over gebeurtenissen die komen, zodat daar geen onzekerheid over bestaat. Maar helaas, zoals ik zojuist al uitlegde, is dit nooit het geval. Toch blijven we het proberen: we doen ons uiterste best om goed over te komen bij mensen, zodat we ons nooit gekwetst zullen voelen omdat iemand ons afwijst. Hetzelfde geldt voor allerlei andere zaken die perfectionisme probeert te voorkomen: negatieve kritiek, mensen die boos op je zijn, falen in je werk etc. Dan is er nog een echte under dog strategie, maar één die ik wel heel vaak terug zie, namelijk: boos worden. Het uiten van boosheid (niet te verwarren met boos zijn, hoewel het voor mensen wel kan voelen dat ze boos zijn), kan een vermomming zijn van angst. Angst is één van de emoties die voor mensen dusdanig naar is om te voelen dat we dat echt ten alle tijden willen vermijden. Boos worden is dan makkelijker. Het ligt natuurlijk iets gecompliceerder dan ik nu beschrijf, maar denk er maar eens over na. Tot slot is er de gedragsmatige vermijding: het vermijden van bepaalde situaties.

Deze vermijdingsstrategieën helpen ons om bepaalde emoties (de schone pijn) niet te hoeven voelen, of om situaties te voorkomen waardoor we schone pijn zouden gaan voelen. Maar helaas, de schone pijn hoort bij ons leven. Het werkt als een boomerang: hoe meer je ze probeert te onderdrukken, negeren of vermijden; des te meer zullen ze om je aandacht vragen. En dit, helaas, leidt tot vervuilde pijn.

Vervuilde pijn

Vervuilde pijn is de pijn niet we niet allemaal hebben en in ons leven niet ‘nodig’ is. Zo is niet iedereen depressief, niet iedereen heeft een fobie, niet iedereen heeft een verslaving, niet iedereen heeft een burnout, niet iedereen heeft een kort lontje, een laag zelfbeeld en ga zo maar door. Een fobie is een heel mooi voorbeeld van hoe het vermijden van je angst kan lijden tot een enorme explosie van angst. De essentie van een fobie is namelijk niet de aanwezigheid van angst, zoals soms wordt gedacht. Angst is namelijk schone pijn: een menselijke emotie die bij ons leven hoort. Ten grondslag aan een fobie ligt het sterke vermijden of proberen onderdrukken van angst. Dit gebeurt vaak onbewust, maar zit zoveel energie in dat een fobie ontstaat: de angst wil zijn aandacht.

Van vervuilde pijn terug naar schone pijn

Hoe komen we nu van die vervuilde pijn, die er niet hoeft te zijn in ons leven, terug naar de schone pijn? Dit begint bij het loslaten van je verzet: acceptatie. Dit klinkt tegenstrijdig, maar je zult je vervuilde pijn moeten accepteren om terug te komen bij je schone pijn. En dat is éng, want schone pijn is eng. Het ligt buiten de comfort zone van je mindset, maar ook van je lichaam. Het loslaten van je verzet gaat in tegen je hele systeem: je hebt je al langere tijd verzet tegen je schone pijn en nu vraag je aan jezelf je verzet te stoppen tegen je vervuilde pijn. Dat is niet niks voor je mind maar ook voor je zenuwstelsel.

Je zult hier bewust mee moeten omgaan en jezelf durven blootstellen aan daar waar je voor vreest. Je zult je lichaam en mind moeten leren dat het accepteren van al je klachten en pijnen (het loslaten van je verzet ertegen) er niet voor zorgt dat de wereld vergaat – geloof me, dit kan echt zo voelen. Dit leerproces lijkt enigszins op exposure, maar gaat iets verder dan dat. Uiteindelijk gaat het erom dat je kunt ontspannen in je pijn: je verzet compleet loslaten.

Waarom zou ik mijn schone pijn willen voelen?

Hoe je als kind genoodzaakt was je schone pijn te vermijden, beperkt het je nu. Je ervaart vervuilde pijn, en dit geeft een blokkade. Vervuilde pijn schermt je af van een vrij leven. Je voelt je niet vrij. Het accepteren van schone pijn bevrijd je: het geeft je een vrij leven. Een leven waarin je beweegbaar bent, flexibeler en energieker. Je zult je vrijer voelen en vrijer gedragen. Je zult minder piekeren en je minder geblokkeerd voelen. Je zult autonomer zijn en onafhankelijker.

Dit komt door een aantal redenen, waarvan hieronder een aantal besproken worden.

Allereerst bestaat schone pijn uit gezonde emoties vanuit gezonde behoeftes, die ons in beweging brengen (zoals alle schone emoties, om ze zo maar te noemen, doen). Het maakt dat we leven! Emoties onderdrukken kost energie en moeite. Daarnaast blijkt dat wanneer we de negatieve emoties onderdrukken, we ook minder goed de positieve emoties kunnen voelen: we worden vlak, of onverschillig.

Ten tweede hebben we de schone pijn nodig om geluk te voelen. Als we altijd super gelukkig zouden zijn, hoe voelen we dan nog dat we gelukkig zijn? Het is dan tenslotte allemaal hetzelfde gevoel. Het niet voelen van schone pijn maakt daardoor dat we ook niet meer goed weten wat geluk is, waar worden we vrolijk van.

Een derde reden: schone pijn hoort bij ons leven. Ons leven bestaat niet zonder. Zelfs wanneer je het zo hard onderdrukt dat je niet eens meer weet dat je schone pijn hebt (je kunt de pijn dan werkelijk niet meer voelen; denk aan mensen die zeggen “nee hoor ik wordt nóóit boos”); je schone pijn zal er altijd zijn en het gaat je ooit vragen om heel veel aandacht.

Tot slot is er een meer filosofie/spirituele reden, die iets ingewikkeldere is om uit te leggen. Het zit ongeveer zo: je verzet om niet gewilde negatieve ervaringen te vermijden is een verzet tegen je zenuwstelsel. Je bent dus in strijd met je lichaam en geest. Dit maakt dat je verwijderd raakt van je ‘kern’, je ware ik. Dit kun je merken doordat je je bijvoorbeeld afvraagt of je wel het leven leeft dat je wilt leven; of je wel het werk doet dat je zou willen doen; dat je geen idee hebt wat je eigenlijk wil (dagelijkse dingen en grotere kwesties); het verlangen om ‘weg te gaan’; ook somberheid, vergeetachtigheid en vermoeidheid kunnen zich hierdoor manifesteren; twijfels over je identiteit; het kan zover gaan dat je je afvraagt “wat doe ik hier eigenlijk”.

Tot slot

Het afweren van emoties maakt ons dus vlak, zet ons stil, maakt dat we in de toekomst of in het verleden leven, en dat we niet voluit kunnen leven. Het durven ervaren van schone pijn brengt ons in beweging, maakt dat we kunnen leven in het hier en nu, in vrijheid: we kunnen voluit leven.

Wat zijn jullie gedachtes over schone en vervuilde pijn? En hebben jullie ervaring met ACT? Ik ben benieuwd!

Psst… je kunt me nu ook vinden op You Tube (esther van essiness).

Pin on PinterestShare on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterEmail this to someone

5 thoughts on “Schone pijn: het boomerang effect van het onderdrukken van emoties

  1. Mooi! Ik ben er het afgelopen jaar achter gekomen dat je soms ruimte moet geven voor pijn, ook al geeft het een naar gevoel. Door pijn de ruimte te geven, heb ik het gevoel dat ik groei als persoon. Ook heb ik gemerkt dat onderdrukte emoties mij doen inzien waarom ik me op een bepaalde manier gedraag. Dit is niet altijd leuk, maar soms is het echt nodig om verder te komen en, inderdaad, meer in het ‘nu’ te leven.

    1. Dankje! Bedankt voor je reactie 🙂 Het klinkt alsof je er aardig inzicht in hebt gekregen! Helpt dat je? En hoe helpen je onderdrukte emoties jou om in te zien waarom je je op een bepaalde manier gedraagt?

      1. Hmm, ik denk goed stilstaan bij waar bepaalde emoties vandaan komen. Waarom ben ik boos/verdrietig/etc.? Zo creëer je ook een bepaalde afstand en die afstand kan je meer inzicht geven in bepaalde gedragingen. Soms kan het ook zijn dat iets dieper zit dan je dacht (een ander zou bijvoorbeeld veel minder boos reageren).

  2. Super interessant artikel! Zo had ik er nog nooit naar gekeken. Elk mens is best wel gecompliceerd wat emoties betreft Vooral de scheiding tussen schone en vuile emoties vind ik interessant.

    1. Dankje! Het is inderdaad heel erg gecompliceerd, ik vind het soms erg lastig om het allemaal te duiden ook. En zoals je al zegt, elk mens is ook weer anders, en heeft een andere geschiedenis

Comments are closed.