De zin en onzin van perfectionisme

wat is perfectionisme, keerzijde perfectionisme

Als je een perfectionist bent, dan kom je er wel. Je wilt het altijd goed doen, perfect. En dus doe je het ook vaak goed. Je bent gemotiveerd en hebt altijd een stok achter de deur (jezelf). Werkgevers en/of docenten zijn tevreden over je en ook je vrienden hebben niets te klagen. Toch? Of zit er wellicht ook een keerzijde aan perfect willen zijn. Daarom de vraag: hoe werkt perfectionisme en wat ‘heb je eraan’?

Perfectionisme is het willen perfectioneren van dat wat je doet, maar ook van wie je bent en van jouw leven of wereld.

Perfectionisme, mijn visie

In dit artikel vertel ik je mijn visie op perfectionisme; geschreven vanuit persoonlijke ervaringen, de psychologie praktijk én de boeken.

De strever

Je kunt perfectionistisch zijn in je werk: het moet op en top in orde zijn, van voor tot achter. Zo kan het zijn dat je voor je werkstuk of onderzoek het ‘beste’ onderwerp wilt hebben. Je wilt een perfect onderwerp. Of je wilt dat het werk dat je aflevert perfect is en levert je spul pas in als het écht goed is. Ook kan het zijn dat je een perfect cijfer wilt behalen, zoals een 8 of hoger. Je leert dan ook op die manier dat je die 8 gaat halen.

Zo zijn er talloze voorbeelden van hoe je in je werk of studie perfectionisme kunt nastreven. Het helpt je om je doelen te bereiken, om vooruitstrevend te zijn, om verder te komen. MAAR: wat als je zo’n perfect onderwerp wilt dat je er niet uitkomt? Dat je zo lang doet over het nadenken van je onderwerp en maar blijft twijfelen en niet durft te kiezen dat je daardoor je deadlines niet haalt? Of wat als je alles zo uitgebreid en compleet wilt hebben, dat je daardoor langer bezig bent dan ervoor staat en je daardoor in je eigen tijd nog aan het werk bent? Of wat als je in een project groep werk en anderen hebben niet de behoefte er zoveel tijd en moeite in te steken; hoe ga je daar dan mee om?

Bovenstaande is denk ik de meest prototypische vorm van perfectionisme. De vorm waar we aan denken bij het woord perfectionisme. Dit zien we vaak als iets positiefs. Perfectionistische mensen leveren goed werk. Wat we soms niet zien is dat deze vorm van perfectionisme je dus ook een hoop stress of spanning kan opleveren.

De pleaser

Perfectionisme kan zich ook op andere vlakken uiten. Je kunt bijvoorbeeld perfectionistisch zijn in je sociale leven. Je wilt dat mensen je aardig vinden – dat jou gedrag dusdanig ‘goed’ is dat de ander je aardig vindt. Andersom kan ook: je wilt het liefst dat niemand boos op je wordt en je probeert je dus zo te gedragen dat dit niet gebeurt.

Zoals je misschien nu aanvoelt, is de tweede omschrijving die ik geef niet zo herkenbaar als de eerste. Maar voel eens goed. Hoe voel jij je als iemand boos op je wordt? En wat doe jij over het algemeen om dat te voorkomen? En hoe zit het met aardig gevonden worden. Vertel je wel eens iets niet, of juist wel? Houd je je wel eens bewust op de achtergrond, trek je je terug of treed je soms juist meer naar de voorgrond en neem je het voortouw? En is dat anders wanneer je iemand net kent of wanneer je al jaren met iemand bevriend bent? Ook dat zijn vormen van ‘het goed willen doen’.

Ook dit heeft voordelen: je hebt het beste voor met anderen en doet je best. Mensen zullen dit hoogstwaarschijnlijk aan je waarderen. Maar dan opnieuw de keerzijde: misschien houd je je wel zo stil om te voorkomen dat mensen boos op je worden, dat mensen je vergeten of dat je niet goed jezelf durft te zijn – waardoor je je ‘zelf’ verliest. Of misschien probeer je zo aardig voor een ander te zijn dat je je eigen behoeftes niet meer goed kunt aanvoelen of, nog erger, überhaupt geen behoeftes meer voelt.

De onverschillige

Dan is er nog een andere vorm van perfectionisme, die op het eerste gezicht misschien helemaal niet op perfectionisme lijkt. In deze vorm ben je zo perfectionistisch dat je dingen af laat weten. Je laat je werk of studie afweten omdat je bang bent het niet perfect te doen. Een aantal voorbeelden: uitstellen van deadlines, niet inleveren van werk, überhaupt niet op het werk komen, stoppen met school en ga zo maar door. Soms zijn deze perfectionisten zich er niet eens van bewust dat dergelijke gebeurtenissen voortvloeien uit hun perfectionisme. Ze voelen enkel nog dat ze falen: ‘zie je wel, nu kan ik dit ook al niet’. Dit heeft dus vaak niet te maken met dat iemand niet wíl, zoals de omgeving het vaak interpreteert. Deze mensen lijken lui of onverschillig. Echter, vaker heeft het meer te maken met dat iemand moeite heeft om iets te doen waarvan hij/zij niet zeker is of het wel goed genoeg zal zijn en dus voor de zekerheid kiest (onbewust vaak weliswaar) om het niet te doen.

Deze vorm van perfectionisme is misschien weer meer herkenbaar op sociaal gebied. Ken je dat gevoel dat je contact laat afweten, omdat je niet zeker bent? Bijvoorbeeld bij nieuwe contacten of wanneer mensen te dicht bij komen. Sommige mensen hebben dit gevoel ook wanneer ze zich klaarmaken voor iets. Ze bellen af, omdat ze niet de juiste kleren kunnen vinden: ze willen er perfect uitzien en volgens hen lukt dat op dit moment niet. Je kunt ook afhaken bij een beginnende relatie: de onzekerheid of de ander je wel leuk (perfect) genoeg vindt is te lastig om te voelen en dus kiezen we ervoor af te haken.

Wat is perfectionisme nu in engere zin?

Waar komt perfectionisme vandaan; wat levert het ons op?

Perfectionisme ontstaat vanuit onzekerheid. Ik las laatst een beschrijving in de trant van: perfectionisme is een luxe vorm van angst. En dat lijkt misschien vreemd. Perfectionistische mensen lijken vaak juist zeker van hun zaak – helemaal als je de eerste twee beschrijvingen voor je ziet en de ‘voordelen’ van perfectionisme. Toch ga ik je in een volgend artikel mijn punt uitleggen dat perfectionisme een manier is om onzekerheid te vermijden.

Hoe perfectionistisch ben jij? En op welke manier? Laat het me vooral ook weten als je een andere uiting/vorm van perfectionisme ervaart, ik ben erg benieuwd!

Pin on PinterestShare on FacebookShare on LinkedInTweet about this on TwitterEmail this to someone

4 thoughts on “De zin en onzin van perfectionisme

  1. Wauw, wat een interessant stuk! Ik moet zeggen dat ik hier nog nooit zo bewust bij had stilgestaan, maar ik herken je woorden zeker.

  2. Oh wat herkenbaar. Ik ben denk ik wel een beetje van alle drie…je wilt het graag goed doen, tegelijkertijd aardig gevonden worden en bepaalde zaken uitstellen die je niet zo ziet zitten. Wat zit een mens toch raar in elkaar… 🙂

  3. Oh verschrikkelijk dit. Ik herken me in alle drie en dan vooral die laatste. Ik heb dit heeeel erg op mijn werk. Ik wil het zo graag ‘niet verkloten’ (excuse my language) dat ik het maar uitstel en er simpelweg niet aan begint. Ik zweet al peentjes als ik denk aan die aankomende deadline. Pfffff… Maar! Ik heb mezelf beloofd, echt, om vanavond te beginnen met in ieder geval 15 minuten beginnen. Gewoon kijken wat er is. En dan een stapje zetten. Ik hoop mezelf zo een beetje om de tuin te leiden. Stom hè?

  4. Ik heb het heel moeilijk als ik zie dat er geen structuur zit in mijn dag, of in dingen die ik moet afgeven voor school. Ik moet altijd alles heel mooi geordend hebben en werk heel vaak met lijstjes.

Comments are closed.